Na czym polega „obserwowanie i czekanie”?

Prześlij mailem
Pobierz
Drukuj

Czasami lekarze czują, że najlepszym sposobem postępowania w danym przypadku PBL będzie „obserwowanie i czekanie”.

CEE_CLL_treatment_01_A
Stock photo. Posed by model.

Innymi słowy, zachowanie lekarza będzie polegało na czekaniu i monitorowaniu postępu choroby w cyklu wyznaczonym okresowymi kontrolami w specjalistycznym centrum hematologii. W tym czasie lekarz będzie monitorował objawy i regularnie zlecał badania krwi, aby ustalić, czy leczenie będzie konieczne. 

Obecnie w leczeniu przewlekłej białaczki limfocytowej stosuje się kilka leków o różnych mechanizmach działania i różnych skutkach ubocznych. Brak współpracy pacjenta to sytuacja, w której nie stosuje się on do informacji przekazywanych mu przez lekarza. Chodzi tu w szczególności o nieprzestrzeganie zaleconego dawkowania leku, częstości i pory zażywania leku (np. w czasie posiłków), czy też nieprzestrzeganie odstępów czasowych między jedną a drugą dawką. Dlatego współpraca to pierwszy krok, gdyż bez niej terapia nie zadziała.

Częstokroć taka „współpraca” jest ograniczona, a ma to związek z różnymi czynnikami przyczynowymi, takimi jak:

  • długi okres leczenia PBL
  • wiek i kontekst społeczny pacjenta
  • pomoc ze strony rodziny/przyjaciół
  • ewentualne inne terapie stosowane równolegle
  • trudności w przyjmowaniu leku
  • lęk przed niepożądanymi skutkami
  • zmniejszenie się objawów związanych z białaczką, a w następstwie tego mniej rygorystyczne podejście do stosowanego leczenia
  • brak jasnych instrukcji ze strony specjalisty odnośnie do tego, jak postępować w przypadku zapomnienia o przyjęciu dawki leku
  • brak zrozumienia stanu doświadczanej choroby
  • brak zrozumienia mechanizmu działania leku.

Dlatego też aby móc utrzymać dobrą współpracę z lekarzem prowadzącym leczenie, zwłaszcza w przypadku terapii długoterminowej, ważne jest, aby stale mieć dobrą motywację, przy czym czynnikami motywującymi mogą być cele terapii oraz korzyści, jakie można osiągnąć. Praktyczną wskazówką pomagającą pamiętać o przyjęciu leku jest połączenie tego z czynnością wykonywaną w ramach normalnych, codziennych czynności (np. przyjmowanie leku po posiłku lub po czynności, którą wykonuje się każdego dnia). Pomocne mogą być również wizualne lub dźwiękowe sygnały przypominające.

Przy stosowaniu się do zaleceń terapii PBL istotne jest rozumienie patologii zachodzącej w organizmie, rokowania w perspektywie długoterminowej, możliwego ryzyka związanego z terapią oraz konsekwencji niepodjęcia leczenia. Czynniki te należy oceniać łącznie z możliwymi opcjami leczenia oraz z najbardziej odpowiednim lekiem, gdy zostanie on już ustalony; staraj się zrozumieć mechanizm działania oraz możliwe i typowe skutki niepożądane danej opcji leczenia.

O czym trzeba wiedzieć w związku z terapią:

  • w jakich porach przyjmować lek
  • czy można dany lek przyjmować z innymi lekami
  • kiedy trzeba odstawić lek
  • czy lek trzeba brać na pełny, czy na pusty żołądek
  • gdzie należy przechowywać lek
  • przez jak długi okres przyjmować lek
  • jakie mogą być skutki uboczne i kogo należy powiadomić w razie ich wystąpienia
  • co zrobić, gdy zapomni się o przyjęciu leku lub gdy sposób dawkowania jest niejasny
  • Chemioterapia 

    Istnieje wiele różnych rodzajów leków chemioterapeutycznych; mogą one być przyjmowane w postaci tabletek, zastrzyków dożylnych lub kroplówek. Terapia może być oparta na pojedynczym leku chemioterapeutycznym bądź na kombinacji różnych leków. W przypadku chemioterapii po każdym okresie leczenia następuje okres odpoczynku, aby organizm miał czas na regenerację po wystąpieniu skutków ubocznych. Okres leczenia i okres odpoczynku tworzą razem cykl, który zazwyczaj trwa trzy lub cztery tygodnie. Leczenie chemioterapeutyczne może wiązać się z pobytem w szpitalu. 

  • Steroidy

    Przed chemioterapią i w jej trakcie mogą być stosowane steroidy (sterydy) w celu poprawy samopoczucia. Można również otrzymać steroidy jako lek na raka, gdyż pomagają one kontrolować komórki rakowe. Steroidy mogą być użyteczne, gdyż nie zatrzymują tworzenia przez szpik kostny czerwonych krwinek i płytek krwi; tak więc, jeśli masz anemię lub niski poziom płytek krwi, lekarz może zalecić przyjmowanie steroidów. Lekarz może zalecić przyjmowanie steroidów w okresie leczenia chemioterapeutycznego.

    Z biegiem czasu, jeśli objawy już nie występują, lekarz może powiedzieć, że nastąpiła remisja nowotworu. Remisja oznacza ustąpienie wszystkich lub prawie wszystkich objawów raka w badaniach obrazowych lub innych, jak również w subiektywnej ocenie pacjenta. W początkowej fazie rozwoju choroby remisja może trwać przez lata.

    Po pewnym czasie nowotwór może ponownie uaktywnić się, wraz z objawami; niekiedy nazywa się to nawrotem. Leczenie nowotworu krwi może czasem przestać działać. O takiej chorobie mówi się, że jest oporna na leczenie – czyli wtedy, gdy:

    • nie ma zmiany po leczeniu
    • liczba nieprawidłowych komórek krwi wzrasta
    • węzły chłonne powiększają się.

    Jeśli tak się dzieje, lekarz może zmienić sposób leczenia. Stosowane na każdym etapie leczenie zależy od różnych czynników, w tym od wieku, ogólnego stanu zdrowia, siły i sprawności pacjenta.

  • Leczenie biologiczne

    Leczenie biologiczne to takie leczenie, które oddziałuje na procesy zachodzące wewnątrz komórki nowotworowej. Działa ono w różnoraki sposób:

    • powstrzymuje komórki nowotworowe przed dzieleniem się i rozrastaniem
    • odszukuje komórki nowotworowe i niszczy je
    • pobudza układ odpornościowy do atakowania komórek nowotworowych

    Leczeniem biologicznym są terapie takie jak immunoterapia, terapia przeciwciałami monoklonalnymi i terapie celowane.

  • Immunoterapia

    Immunoterapia to leczenie wykorzystujące szczepionki lub bakterie w celu pobudzenia układu odpornościowego organizmu do działania przeciwko komórkom nowotworowym. Terapia taka nie celuje w komórki nowotworowe bezpośrednio.

  • Terapia przeciwciałami monoklonalnymi

    Przeciwciała są wytwarzane przez układ odpornościowy człowieka i biorą udział w zwalczaniu infekcji. Jest wiele różnych typów przeciwciał, a każdy typ atakuje określoną przyczynę infekcji, np. bakterie lub wirusy. Terapie przeciwciałami monoklonalnymi polegają na stosowaniu licznych, wyprodukowanych kopii tego samego przeciwciała, które albo przyczepiają się do konkretnych komórek nowotworowych i niszczą je, albo zwalczają nowotwór na inne sposoby:

    • niektóre przeciwciała niszczą komórki nowotworowe lub powstrzymują je przed mnożeniem się
    • inne mogą przyczepiać się do zewnętrznej strony błony komórek patologicznych i dawać układowi odpornościowemu sygnał do ich zniszczenia
  •  Chemioimmunoterapia

    Może się zdarzyć, że lekarz zaleci równocześnie terapię przeciwciałami monoklonalnymi i chemioterapię. Takie leczenie nazywa się chemioimmunoterapią.

  • Terapia celowana

    W terapiach celowanych stosuje się leki, które specjalnie celują w cząsteczki biorące udział w rozwoju i progresji nowotworu.
    W przeciwieństwie do chemioterapii, która działa na wszystkie szybko rozrastające się komórki, leki celowane działają tylko na konkretne cele lub same komórki nowotworowe:

    • niektóre terapie celowane powstrzymują komórki nowotworowe przed podziałem i przeżyciem;
    • inne z kolei powstrzymują komórki nowotworowe przed przeżyciem dłuższego czasu niż normalny czas życia danego typu komórki.

    Niektóre terapie celowane polegają na doustnym przyjmowaniu leku, co oznacza, że mogą być stosowane w domu.

  • Radioterapia

    Ponieważ radioterapia oddziałuje tylko na określony obszar ciała, zwykle nie jest odpowiednia dla pacjentów z nowotworami krwi. Jeśli jednak węzły chłonne lub śledziona pacjenta są powiększone i tym samym sprawiają dyskomfort, lekarz może zalecić miejscowe napromienianie, pod wpływem którego powiększone narządy mogą się zmniejszyć. Sesje napromieniania trwają kilka minut i są bezbolesne.

  • Operacja

    W niektórych przypadkach lekarz może zalecić operację usunięcia śledziony, jeśli jest ona powiększona i powoduje występowanie objawów.

  • Przeszczep komórek macierzystych

    Po leczeniu chemioterapeutycznym może zostać wykonany przeszczep komórek macierzystych poprzez wlew kroplowy. Komórki macierzyste dostają się do krwiobiegu pacjenta i tą drogą dochodzą do szpiku kostnego, gdzie zaczynają wytwarzać nowe, zdrowe komórki krwi. Tego rodzaju leczenie nazywa się przeszczepem szpiku kostnego.

  • Leczenie wspomagające

    Prawie każdy pacjent leczony na białaczkę jest poddawany „leczeniu wspomagającemu”. Jest to takie leczenie, które wspomaga działanie głównej terapii, a ponadto przyczynia się do zapewnienia pacjentowi jak najlepszego samopoczucia w okresie leczenia. Przykłady leczenia wspomagającego:

    • leczenie w celu ograniczenia zakażenia;
    • transfuzje krwi i płytek krwi w leczeniu niedokrwistości i małopłytkowości.
  • Opieka paliatywna

    Od czasu do czasu pacjentem zajmują się członkowie zespołu opieki paliatywnej. Są to specjaliści zajmujący się łagodzeniem objawów i poprawą jakości życia pacjentów; służą wsparciem pacjentowi i całej jego rodzinie.

Zobacz więcej