Glosariusz

Prześlij mailem
Pobierz
Drukuj

Stosowana w medycynie terminologia nie zawsze jest łatwo zrozumiała. Niniejszy rozdział ma na celu przedstawienie łatwych i elastycznych sposobów wyszukiwania znaczeń niektórych terminów medycznych, jakie są stosowane na niniejszej stronie.

  • Beta-2-mikroglobulina w surowicy

    jest to białko normalnie obecne na powierzchni białych krwinek, którego stężenie koreluje z liczbą komórek szpiczaka mnogiego w organizmie; stanowi najlepszy pojedynczy wskaźnik nasilenia nowotworu.

  • Białko Bence'a-Jonesa

    Wolne łańcuchy lekkie monoklonalnej immunoglobuliny wydzielane do moczu u niektórych pacjentów ze szpiczakiem.

  • Biopsja węzła chłonnego

    Procedura polegająca na pobraniu próbki tkankowej z węzła chłonnego.

  • Biopsja szpiku kostnego

    Procedura pobrania fragmentu kości z zawartością szpiku kostnego.

  • Blasty (komórki blastyczne)

    Niedojrzałe komórki szpikowe w szpiku kostnym i we krwi obwodowej, nie w pełni zróżnicowane.

  • Szpik kostny

    Część wewnętrznych kości gąbczastych, gdzie są wytwarzane komórki krwi (krwinki białe i czerwone oraz płytki krwi).

  • Wapń

    Najobficiej występujący minerał w organizmie człowieka, istotny dla zdrowia kości i uzębienia.

  • Kaloria

    Jednostka energii. Każdy makroskładnik odżywczy (węglowodany, tłuszcze i białka), jaki zostanie wprowadzony do organizmu, zostaje przetworzony w energię. Ilość energii (i kalorii) w pokarmach jest różna zależnie od ich składu: tłuszcze wytwarzają około 9 kalorii na gram, natomiast białka i węglowodany około 4 kalorii na gram.

  • Węglowodany

    Jeden z trzech makroskładników odżywczych (pozostałe dwa to tłuszcze i białka), jakie składają się na naszą dietę. Występują w różnych postaciach i stanowią główne źródło energii dla organizmu.

  • Komputerowa tomografia osiowa (ang. Computerized Axial Tomography – CAT)

    technika obrazowania diagnostycznego, w której dane są zbierane poprzez przechodzenie różnych wiązek promieni rentgenowskich przez dotknięte zmianami miejsce, a potem przetwarzane przez komputer dla zrekonstruowania obrazu 3-D.

  • Pełna morfologia krwi

    Kompletne badanie laboratoryjne krwi określające różne parametry, takie jak liczba komórek (białych, czerwonych i płytek) oraz poziomy hemoglobiny we krwi.

  • Chemioterapia

    Leczenie oparte o stosowanie środków chemicznych i leków, ukierunkowane na zabijanie komórek. Chociaż termin ten jest również stosowany do określania leczenia chorób zakaźnych, gdzie celem jest niszczenie patogenów, w języku codziennym jest stosowany głównie w odniesieniu do chorób nowotworowych, w których zabijane są komórki nowotworowe.

  • Chromosom

    Spójna i zorganizowana struktura, zawierająca większość DNA żywego organizmu.

  • Badanie kliniczne

    Badanie dokonywane przez lekarza po przeprowadzeniu wywiadu medycznego. Obejmuje zbiór procedur diagnostycznych, ukierunkowanych na poszukiwanie obiektywnych oznak (innych niż zgłaszane przez pacjenta subiektywne objawy) wykazujących stan patologiczny.

  • Choroba współistniejąca

    Współwystępowanie kilku chorób u jednej osoby.

  • Tomografia komputerowa

    Technika obrazowania diagnostycznego, w której dane są zbierane przez przechodzenie różnych wiązek promieni rentgenowskich przez dotknięte zmianami miejsce, a następnie przetwarzane przez komputer dla zrekonstruowania obrazu 3-D.

  • Cytogenetyka

    Dział genetyki zajmujący się badaniem chromosomów i podziałów komórek.

    Badania morfologii chromosomów, zarówno wizualne, mikroskopowe, jak i badania kariotypu, tj. zbioru chromosomów komórki.

  • Kreatynina

    Pomiar stężenia kreatyniny – produktu ubocznego przemiany materii we krwi. Wzrost poziomu kreatyniny oznacza stan niewydolności nerek.

  • Krioglobulinemia

    Bolesne problemy krążeniowe w dłoniach i stopach, bolesność może się również wiązać z niskimi temperaturami.

  • Rozpoznanie

    Osąd kliniczny, stanowiący identyfikację określonej choroby wynikającą z analizy zgłaszanych przez pacjenta oznak i objawów klinicznych oraz wyników konkretnych technik obrazowania.

  • Obrazowanie diagnostyczne

    Metoda ujawniająca obecność zmiany patologicznej drogą generowania obrazów. Diagnostyka obrazowa obejmuje radiologię, tomografię komputerową, ultrasonografię i skanowanie techniką rezonansu magnetycznego.

  • Wskaźnik opadania erytrocytów (ang. erythrocyte sedimentation rate – ESR) – odczyn Biernackiego

    Tempo, w jakim czerwone krwinki wytrącają się w ciągu godziny; jest to miara nieswoistego stanu zapalnego.

  • Zmęczenie

    Uczucie zmęczenia, które trwa, jest trudne do pokonania i pozostawia uczucie całkowitego wyczerpania w sferze emocjonalnej, psychicznej i fizycznej. Jako takie uczucie zmęczenia nie jest związane z wykonywaniem jakichkolwiek działań i jest trudne do wyeliminowania przez sen lub wypoczynek.

  • Tłuszcze (lipidy)

    Grupa składników odżywczych charakteryzująca się wyższym wskaźnikiem energetycznym (9 kalorii/g, więcej niż dwukrotność wartości energii białka i węglowodanów). Oprócz magazynowania i dostarczania energii tłuszcze pełnią inne role, istotne dla właściwego funkcjonowania organizmu, ale nie powinny być spożywane w nadmiernych ilościach, aby nie powodować szkodliwych skutków dla zdrowia.

  • Błonnik (błonnik pokarmowy)

    Klasa pokarmów pozbawionych wartości odżywczej dla ludzi (nie ulegają strawieniu w jelitach), ale wywołujących istotne efekty czynnościowe, takie jak zwiększone poczucie sytości i poprawa czynności jelit.

  • Zmiany ogniskowe

    Zmiany w tkankach lub narządach, pojedyncze i umiejscowione.

  • Kwas foliowy

    Grupa witamin B istotna dla wzrostu i reprodukcji komórek organizmu.

  • Wolne rodniki

    Produkty odpadowe tworzone w obrębie komórek, które są szkodliwe dla organizmu.

  • Granulocyty

    Rodzaj białych krwinek z wewnętrznymi cechami granulacji.

  • Granulocytopenia

    Zmniejszenie poniżej normy liczby granulocytów we krwi obwodowej.

  • Hemoglobina

    Składnik czerwonych krwinek, przygotowany do transportu tlenu we krwi.

  • Krwotok

    Wyciek krwi z naczyń (tętniczych, żylnych, włosowatych).

  • Hepatosplenomegalia

    Powiększenie wątroby i śledziony.

  • Fluorescencyjna hybrydyzacja in situ (ang. fluorescent in situ hybridization – FISH)

    Bardzo czuła technika przewidziana do wykrywania nieprawidłowości chromosomalnych.

  • Hiperkalcemia

    Zwiększona zawartość wapnia we krwi.

  • Nadlepkość

    Zwiększona lepkość i objętość osocza związana z bólami głowy, zaburzeniami widzenia, krwawieniem do siatkówki oraz krwawieniami ustno-nosowymi.

  • Nadlepkość objawowa

    Duży wzrost lepkości krwi powoduje objawy, takie jak bóle i zawroty głowy.

  • IgM

    Monoklonalna immunoglobulina M, monoklonalna paraproteina lub M jest typem przeciwciała zaangażowanego w obronę immunologiczną. IgM jest wytwarzania przez swoiste limfocyty B, zwane komórkami plazmatycznymi.

  • IgM-MGUS

    Kod ten oznacza gammapatię monoklonalną o nieustalonym znaczeniu, będącą zaburzeniem komórek plazmatycznych charakteryzującym się względnie niskimi poziomami monoklonalnego białka we krwi i/lub w moczu, przy jednoczesnym braku objawów związanych ze szpiczakiem (anemia, niewydolność nerek, hiperkalcemia i zmiany lityczne).

  • Układ odpornościowy

    Zestaw narządów, tkanek i komórek w układzie krążenia, rozmieszczonych w całym organizmie i komunikujących się ze sobą, gotowych do interwencji w ramach obrony organizmu.

  • Immunochemioterapia

    Skojarzone postępowanie terapeutyczne, łączące procedury chemio– i immunoterapii.

  • Badanie immunofenotypowe

    Badanie mające na celu rozpoznanie określonych komórek w próbce poprzez identyfikację swoistych substancji obecnych na powierzchni lub w obrębie tych komórek.

  • Immunofenotypowanie

    Badanie mające na celu rozpoznanie określonych komórek w próbce poprzez identyfikację swoistych substancji wyrażonych na powierzchni lub w obrębie tych komórek.

  • Immunosupresja

    Stan pacjenta o obniżonym progu obrony immunologicznej.

  • Immunoterapia

    Leczenie oddziałujące na układ odpornościowy

  • Częstość występowania

    Wartość odnosząca się do liczby osób dotkniętych daną chorobą (nowych przypadków) w danym przedziale czasowym.

  • Zakażenie

    Proces atakowania organizmu lub jego części (narządów lub tkanek) przez jeden lub więcej szczepów drobnoustrojów (np. wirusów, bakterii).

  • Promieniowanie jonizujące

    Promieniowanie, którego energia jest wystarczająca do oderwania elektronów z atomów, aby stały się jonami. Cząstki alfa i beta, takie jak promienie gamma i promienie rentgenowskie to przykłady promieniowania jonizującego. Światło ultrafioletowe, podczerwień i światło widzialne są przykładami promieniowania niejonizującego.

  • Żelazo

    istotny minerał do tworzenia hemoglobiny – zawartego w czerwonych krwinkach białka przenoszącego tlen we krwi.

  • Niewydolność nerek

    Ograniczenie zdolności nerek do wypełniania swych funkcji.

  • Dehydrogenaza mleczanowa

    Element grupy enzymów wykrywalny we krwi i w innych tkankach organizmu, zaangażowany w wytwarzanie energii w komórkach. Wzrost poziomu tej substancji we krwi może stanowić oznakę uszkodzenia tkanki lub pewnych rodzajów raka.

  • Białaczka

    Typ nowotworu atakujący komórki krwi.

  • Leukopenia

    Stan kliniczny charakteryzujący się nieprawidłowym spadkiem liczby leukocytów (białych krwinek) we krwi.

  • Łańcuchy lekkie

    Fragment monoklonalnego białka lub białka M, charakteryzujący się niską masą cząsteczkową. Łańcuch lekki może być połączony z łańcuchem ciężkim, może być odłączony lub wolny.

  • Limfadenopatia

    Powiększone węzły chłonne.

  • Limfocyt

    Typ białej krwinki, która pomaga bronić organizm przed zakażeniem. Występują trzy główne rodzaje limfocytów: limfocyty B, wytwarzające przeciwciała; limfocyty T o różnorodnych funkcjach – w tym pomagające limfocytom B w wytwarzaniu przeciwciał; limfocyty i komórki NK (tzw. naturalni zabójcy – ang. natural killers), zdolne do zaatakowania komórek zakażonych wirusem i komórek nowotworowych.

  • Limfocyt B

    Rodzaj białej krwinki, która pomaga chronić organizm przed zakażeniem. Komórki B wytwarzają przeciwciała.

  • Węzły chłonne

    Niewielkie zaokrąglone ciała należące do układu odpornościowego, rozmieszczone w różnych częściach organizmu i połączone ze sobą małymi kanalikami zwanymi naczyniami chłonnymi. Węzły chłonne są to stanowiska, gdzie komórki układu odpornościowego, szczególnie limfocyty, spotykają potencjalnie niebezpieczne czynniki obce i podejmują kroki dla ich zwalczania.

  • Układ chłonny

    Część układu odpornościowego obejmująca elementy obecne w całym organizmie, takie jak śledziona, szpik kostny, węzły chłonne i naczynia chłonne.

  • Białaczka limfatyczna

    Hematologiczny, przewlekły przebieg neoplazji spowodowany gromadzeniem się pozornie dojrzałych limfocytów w szpiku kostnym i we krwi obwodowej.

  • Zaburzenia limfoproliferacyjne

    Choroba komórek układu chłonnego.

  • Obrazowanie techniką rezonansu magnetycznego (ang. magnetic resonance imaging – MRI)

    Technika diagnostyczna wykorzystująca do tworzenia obrazu radiograficznego pola magnetyczne zamiast promieniowania; obrazowanie techniką rezonansu magnetycznego jest szczególnie użyteczne w chorobach neurologicznych, zmianach szkieletowych i mięśniowych, badaniach zmian w układzie krążenia i onkologicznych.

  • Minerały (np. wapń, sód itp.)

    Substancje obecne w organizmie w niewielkich ilościach, ale niezbędne dla życia człowieka; minerały nie mogą być wytwarzane w obrębie naszego organizmu, a więc konieczne jest ich uzyskiwanie z pożywienia. Sole mineralne są szczególnie ważne dla procesów formowania się uzębienia i kości, regulacji zawartości soli i wody, wzrostu i rozwoju tkanek i narządów oraz dla wytwarzających energię procesów.

  • MGUS (ang. Monoclonal Gammapathy of Undetermined Significance)

    Niezłośliwa choroba charakteryzująca się niskim poziomem białka M, ale bez innych objawów. Niektóre przypadki mogą ulec progresji w kierunku szpiczaka.

  • Komórki szpikowe

    Komórki pochodzące z krwiotwórczych komórek macierzystych, występujących w szpiku kostnym. Z nich powstają krwinki czerwone, niektóre krwinki białe (granulocyty i monocyty) oraz płytki krwi.

  • Zespół mielodysplastyczny lub zespół mieloproliferacyjny

    Zaburzenie hematologiczne

  • Szpiczak mnogi

    Proces nowotworowy wywołany obecnością komórek plazmatycznych w szpiku kostnym. Rakowe komórki plazmatyczne są nazywane komórkami szpiczakowymi.

  • Neoplazja

    Synonim nowotworu

  • Neuropatia

    Sztywność, mrowienie i/lub ból w dłoniach, stopach, nogach i/lub ramionach aż do bólu powodowanego uszkodzeniami nerwów obwodowych.

  • Neutropenia

    Stan kliniczny, charakteryzujący się nieprawidłowym spadkiem liczby neutrofili (białych krwinek) we krwi.

  • Niacyna (witamina B3 lub witamina PP)

    Jest to witamina odgrywająca rolę w komórkowych reakcjach oddechowych, syntezie i rozkładzie aminokwasów, kwasów tłuszczowych i cholesterolu. Jej niedobór staje się przyczyną pelagry (rumienia lombardzkiego) – choroby rozpowszechnionej na biedniejszych obszarach naszego kraju aż do końca XIX wieku i charakteryzującej się zaburzeniami przewodu pokarmowego, zaburzeniami nerwowymi i psychicznymi, a szczególnie zmianami skórnymi.

  • Korzenie nerwowe

    Wiązki włókien nerwowych odchodzących od rdzenia kręgowego.

  • Czynniki odżywcze

    Wszystkie substancje żywieniowe wykorzystywane przez nasz organizm do zapewnienia normalnego rozwoju i utrzymania dobrego zdrowia. W stosunku do wymagań możemy rozróżnić makroskładniki odżywcze (białka, węglowodany, tłuszcze) oraz mikroskładniki odżywcze (witaminy i minerały); woda i błonnik są również dodawane do tej klasyfikacji

  • Osteoblasty

    Komórki kościotwórcze.

  • Osteoklasty

    Komórki kościogubne, odpowiedzialne za resorpcję kości.

  • Osseina

    Materiał organiczny (niebędący wodą mineralną) macierzy kostnej.

  • Osteolityczna choroba kości

    Uszkodzenie kości charakteryzujące się całkowitym zniszczeniem części lub całej kości, które może zostać określone w oparciu o procesy patologiczne różnego rodzaju, takie jak stan zapalny kości, nowotwory kości pierwotne i przerzutowe, choroby nerwów, choroby endokrynologiczne lub stany wynikowe zmian pourazowych. W przypadku znaczącego rozprzestrzenienia się tych zmian mogą się one stać przyczyną złamań kości, również w wyniku minimalnych urazów.

  • Złamania patologiczne

    Złamania kości będące konsekwencją choroby raczej niż urazowego zdarzenia.Gammapatia monoklonalna o nieustalonym znaczeniu.

  • Paraproteina

    Lub monoklonalny łańcuch lekki immunoglobulin obecny we krwi lub moczu, wytwarzany przez komórki plazmatyczne. W makroglobulinemii Waldenstroma (MW) paraproteina jest zawsze typu IgM. Pacjenci z MGUS-IgM muszą przechodzić regularne testy kwantyfikacji paraproteiny monoklonalnej celem monitorowania zmian w kierunku progresji do jawnej makroglobulinemii Waldenstroma.

  • Stan sprawności

    Określa psychologiczne samopoczucie pacjenta.

  • Wybroczyny

    Niewielkie umiejscowione krwawienia spowodowane przerwaniem małych podskórnych naczyń krwionośnych.

  • Płytki krwi

    Komórki krzepliwości krwi.

  • Wartość szczytowa białka M

    Intensywny prążek w rejonie globulin gamma lub beta w elektroforezie białek mapujących surowicy (SPEP) lub moczu (UPEP) – zjawisko typowe dla pacjentów ze szpiczakiem, wskaźnik wydzielania dużych ilości monoklonalnej immunoglobuliny (proteiny M).

  • Komórka plazmatyczna

    Zwana również plazmocytem. Komórka układu odpornościowego, która wydziela duże ilości przeciwciał i jest zlokalizowana w szpiku kostnym.

  • Pozytonowa tomografia emisyjna (ang. Positron Emission Tomography – PET)

    Technika diagnostyczna obejmująca dożylne podanie substancji, jakie są normalnie obecne w organizmie (takich jak glukoza), ale „zaznaczonych” cząsteczkami radioaktywnymi (radiofarmaceutykami) w celu wykrycia rozmieszczenia tych substancji w organizmie. Ponieważ glukoza jest przyciągana przez zmiany nowotworowe, PET ujawnia jej nagromadzenie w postaci ciemnych plam na radiogramie. Technika ta jest użyteczna do potwierdzenia diagnozy raka, zweryfikowania obecności przerzutów lub określenia skuteczności terapii przeciwnowotworowej.

  • Chorobowość

    Liczba przypadków choroby w danej populacji w danym okresie.

  • Prognoza

    Przewidywanie prawdopodobnego przebiegu choroby.

  • Prowitamina A (karotenoidy)

    Substancja spożywana w diecie, którą organizm przekształca w witaminę A.

  • Prognoza

    Przewidywanie prawdopodobnego przebiegu choroby.

  • Białko Bence'a-Jonesa

    Wolne łańcuchy lekkie monoklonalnej immunoglobuliny wydzielane do moczu u niektórych pacjentów ze szpiczakiem.

  • Białko M

    Białko obecne w surowicy i/lub w moczu u 98% pacjentów ze szpiczakiem mnogim; rozpoznanie białka i jego ilości stanowi kluczowy czynnik dla postawienia diagnozy i oceny pomyślnego wyniku leczenia.

  • Białka

    Cząsteczki tworzone przez łańcuchy aminokwasów. Stanowią one zasadniczą część żywych organizmów i realizują liczne funkcje, obejmujące role strukturalne.

  • Promieniowanie jonizujące

    Promieniowanie, którego energia jest wystarczająca do oderwania elektronów z atomów, aby stały się jonami. Cząstki alfa i beta, takie jak promienie gamma i promienie rentgenowskie to przykłady promieniowania jonizującego. Światło ultrafioletowe, podczerwień i światło widzialne są przykładami promieniowania niejonizującego.

  • Wolne rodniki

    Produkty odpadowe tworzone w obrębie komórek, które są szkodliwe dla organizmu.

  • Korzenie nerwowe

    Wiązki włókien nerwowych odchodzących od rdzenia kręgowego.

  • Radiografia

    Technika obrazowania diagnostycznego wykorzystująca zdolność promieni rentgenowskich do naświetlania błony światłoczułej zróżnicowanym natężeniem zależnym od gęstości tkanek, przez które te promienie przechodzą.

  • Obrazowanie techniką rezonansu magnetycznego (ang. magnetic resonance imaging – MRI)

    Technika diagnostyczna wykorzystująca do tworzenia obrazu radiograficznego pola magnetyczne zamiast promieniowania; obrazowanie techniką rezonansu magnetycznego jest szczególnie użyteczne w chorobach neurologicznych, zmianach szkieletowych i mięśniowych, badaniach zmian w układzie krążenia i onkologicznych.

  • Oznaka

    Element, który lekarz może obserwować (np. wysypka).

  • Posocznica

    Ogólnoustrojowy stan zapalny wywołany zakażeniem krwi.

  • Zespół mielodysplastyczny lub zespół mieloproliferacyjny

    Zaburzenie hematologiczne

  • Staging

    Standardized method to define the size of the tumor and the extent to which it has spread.

  • Układ odpornościowy

    Zestaw narządów, tkanek i komórek w układzie krążenia, rozmieszczonych w całym organizmie i komunikujących się ze sobą, gotowych do interwencji w ramach obrony organizmu.

  • Układ chłonny

    Część układu odpornościowego obejmująca elementy obecne w całym organizmie, takie jak śledziona, szpik kostny, węzły chłonne i naczynia chłonne.

  • Stopień zaawansowania

    Standaryzowana metoda określania rozmiaru guza i stopnia, w którym się rozprzestrzenił.

  • Komputerowa tomografia osiowa (ang. Computerized Axial Tomography – CAT)

    Technika obrazowania diagnostycznego, w której dane są zbierane poprzez przechodzenie różnych wiązek promieni rentgenowskich przez dotknięte zmianami miejsce, a potem przetwarzane przez komputer dla zrekonstruowania obrazu 3-D.

  • Tiamina (lub witamina B1)

    Witamina wymagana w metabolizmie węglowodanów i promująca ogólny stan odżywienia tkanek nerwowych.

  • Pozytonowa tomografia emisyjna (ang. Positron Emission Tomography – PET)

    Technika diagnostyczna obejmująca dożylne podanie substancji, jakie są normalnie obecne w organizmie (takich jak glukoza), ale „zaznaczonych” cząsteczkami radioaktywnymi (radiofarmaceutykami) w celu wykrycia rozmieszczenia tych substancji w organizmie. Ponieważ glukoza jest przyciągana przez zmiany nowotworowe, PET ujawnia jej nagromadzenie w postaci ciemnych plam na radiogramie. Technika ta jest użyteczna do potwierdzenia diagnozy raka, zweryfikowania obecności przerzutów lub określenia skuteczności terapii przeciwnowotworowej.

  • Tomografia komputerowa

    Technika obrazowania diagnostycznego, w której dane są zbierane przez przechodzenie różnych wiązek promieni rentgenowskich przez dotknięte zmianami miejsce, a następnie przetwarzane przez komputer dla zrekonstruowania obrazu 3-D.

  • Translokacja

    Nieprawidłowość chromosomowa spowodowana wymianą materiału pomiędzy dwoma chromosomami.

  • Trombocytopenia

    Zmniejszenie liczby płytek krwi.

  • Guz lity

    Zwarta masa tkankowa wyrastająca z płynu, różnicująca guz złożony z komórek w zawiesinie.

  • Wskaźnik opadania erytrocytów (ang. erythrocyte sedimentation rate – ESR) – odczyn Biernackiego

    Tempo, w jakim czerwone krwinki wytrącają się w ciągu godziny; jest to miara nieswoistego stanu zapalnego.

  • Witamina C (lub kwas askorbinowy)

    Witamina, która oprócz uczestniczenia w licznych reakcjach metabolicznych i w syntezie kolagenu, niektórych aminokwasów i hormonów, jest również przeciwutleniaczem i interweniuje w reakcjach alergicznych przez zwiększanie odpowiedzi układu odpornościowego; zobojętnia wolne rodniki i pełni funkcję ochronną na poziomie jamy brzusznej, hamując wytwarzanie substancji rakotwórczych. Jej niedobór powoduje chorobę zwaną szkorbutem.

  • Obserwuj i czekaj

    Dosłownie strategia „obserwuj i czekaj” jest stosowana przez lekarzy u pacjentów niewymagających leczenia. Rola lekarza sprowadza się do czekania i monitorowania progresji choroby metodą regularnych kontroli.

Zobacz więcej